fbpx

Il-vaċċini (2). L-Ispiżjara Kathryn Galea.

Miktub minn
Reklam

Il-vaċċini (dan l-artiklu ikompli ma’ dak tal-ġimgħa l-oħra)

Illum ser nitkellmu daqsxejn iktar fid-dettall fuq il-vaċċini li huma disponibbli lokalment.
Uħud minnhom jingħataw bla ħlas mid-Dipartiment tas-saħħa.

Dawn jinkludu il- vaċċini kontra:

  • il-virus tal-poljo
  • il-batterja tad-difterja
  • il-batterja tat-tetnu
  • il-batterja tas-sogħla konvulsiva (whooping cough)
  • il-batterja Haemophilus influenzae (HiB)
  • il-viruses ta’ l-epatite A u B
  • il-virus tal-ġidri r-riħ (varicella; chicken pox)
  • il-virus tal-mumps (gattone)
  • il-virus tal-ħożba Ġermaniża (rubella)
  • il-batterja tan-pnewmonja
  • il-virus tal-ħożba (measles)
  • il-virus rotavirus
  • id-diversi tipi tal-batterja meninġite 
  • il-virus tal-Human papilloma virus – HPV
  • il-virus ta’ l-influwenza staġjonali

Diversi vaċċini jinkludu protezzjoni kontra iktar minn wieħed minn dawn il-mikrobi msemmija hawn fuq, b’hekk jiġi evitat li persuna jkollha tittaqqab għal bosta drabi. Kullħadd għandu jkollu ktejjeb fejn jinżamm rekord tal-vaċċini kollha li ġew ingħatati sabiex ikun aċċertat li l-persuna tlaqqmet u hija protetta. 

F’din it-tabella ħejjejt informazzjoni aktar dettaljata ta f’liema etajiet għandhom jingħataw dawn il-vaċċini kif ukoll liema jingħataw bla ħlas mid-Dipartiment tas-saħħa. Billi jeżistu diversi kombinazzjonijiet ta’ vaċċini, xi dettalji jistgħu jvarjaw.  F’każ ta’ dubju jekk dan it-tilqim ingħatax, tajjeb li tiddiskuti ma’ l-ispiżjar jew it-tabib tiegħek. Qatt mhu tard li titlaqqam!

Poljo, Difterja, Tetnu

Jingħataw bla ħlas
L-ewwel dożaTrabi ta’ sitt ġimgħat
It-tieni u it-tielet dożaJingħataw fi spazju ta’ erbgħa ġimgħat bejn waħda u oħra
BoosterTrabi ta’ tmintax-il xahar
It-tieni boosterJingħata fl-eta’ bejn l-erbatax u sittax-il sena
Sogħla konvulsiva, HiB

Jingħataw bla ħlas
L-ewwel dożaTrabi ta’ sitt ġimgħat
It-tieni u it-tielet dożaJingħataw fi spazju ta’ erbgħa ġimgħat bejn waħda u oħra
BoosterTrabi ta’ tmintax-il xahar
Epatite A u B

Tingħata bla ħlas
L-ewwel dożaTrabi ’il fuq minn sena 
BoosterTingħata minn sitt xhur sa sena wara l-ewwel doża
Ħożba, ħożba Ġermaniża u Rubella (MMR)

Tingħata bla ħlas
L-ewwel dożaTrabi ’il fuq minn sena 
It-tieni dożaTingħata wara l-eta’ ta’ tlett snin
Pnewmonja 

Tingħata bla ħlas
L-ewwel dożaTrabi ta’ sitt ġimgħat
It-tieni dożaTingħata t’erbgħa xhur

Booster

Tingħata ta’ sentejn
Ġidri r-riħ

L-ewwel dożaTingħata ’il fuq minn sena 
It-tieni dożaTingħata tmien ġimgħat wara l-ewwel doża
Rotavirus

Dan il-vaċċin huwa l-unika wieħed li huwa forma ta’ qtar li jingħataw fil-ħalq.
Tlett dożiJingħataw lit-trabi minn sitt ġimgħat bit-tieni u t-tielet dożi jingħataw ftit ġimgħat wara
Meninġite

Dik għat-tipi A,Ċ,W,Y  tingħata bla ħlas
L-ewwel dożaTrabi ta’ tlett xhur
It-tieni dożaTingħata trabi ta’ sena

It-tielet doża

Tingħata ta’ erbatax-il sena

Dik għat-tip B wkoll tingħata bla ħlas. 

Jeżistu żewġ vaċċini : wieħed għal tfal minn xahrejn ’il fuq u ieħor għal tfal minn għaxar snin ’il fuq. 
HPV 

Dan il-vaċċin jingħata biss lit-tfajliet minn tnax-il sena ’il fuq
Jingħata bla ħlas

Żewġ dożi
Jingħataw fi żmien sitt xhur bejn l-ewwel u t-tieni doża
Tingħata tmien ġimgħat wara l-ewwel doża

Tajjeb wkoll li inkunu infurmati kontra liema mikrobi isir dan it-tilqim, u il-għala huwa daqsekk importanti.

Il-virus tal-poljo 
Dan huwa virus li grazzi għat-teħid tal-vaċċin madwar id-dinja, kważi ġie eradikat iżda baqa’ xi pajjiżi fejn għadu jeżisti. Huwa jittieħed permezz tal-bżieq jew ħmieġ uman minn persuna infettata għall-oħra, u jista’ jikkawża paraliżi jew diżabilita’ permanenti u jista’ jkun ukoll fatali. 

Il-batterja tad-difterja 
Din il-marda infettiva wkoll kważi ġiet eradikata iżda baqa’ xi pajjiżi madwar id-dinja fejn għadha teżisti. Hija tittieħed permezz tas-sogħla minn persuna infettata u tikkawża kumplikazzjonijiet f’diversi organi tal-ġisem li jistgħu ikunu fatali.

Il-batterja tat-tetnu 
It-tetnu hija infezzjoni ikkawżata minn batterja li tinstab fil-ħamrija u fil-ħmieġ ta’ l-annimali. Hija tikkawża għebusija fil-muskoli li jekk jinxtered mal-ġisem kollu tista’ anka tkun fatali. 

Tajjeb li ngħidu li il-protezzjoni ma sservix għal ħajjitna, u għalhekk meta persuna ikollha xi qata’ fil-fond minn oġġetti imsaddin jew li kienu fil-ħamrija, jew gidma t’annimali li jgħixu barra, huwa importanti li ngħidu lit-tabib tagħna għaliex jista’ jkun li dan il-vaċċin ikollu bżonn jerġa’ jittieħed. Jeżisti vaċċin għat-tetnu waħdu u mhux kombinat.

Il-batterja tas-sogħla konvulsiva (pertussis/whooping cough)
Is-sogħla konvulsiva tiġi ikkawżata minn batterja li tittieħed permezz tas-sogħla. Effetti ta’ din l-infezzjoni jinkludu sogħla severa u infezzjoni fil-parti t’isfel tal-pulmun aktar magħrufa bħala pnewmonja li tista’ saħansitra tkun fatali. 

Il-batterja Haemophilus influenzae tip B (HiB)
Bosta huma dawn li jitfixklu din il-batterja mal-viruses ta’ l-influwenza. Dan għaliex din il-batterja tikkawża influwenza simili ħafna ta’ dik li tiġi ikkawżata mill-viruses ta’ l-influwenza. L-infezzjoni ikkawżata mill-batterja Haemophilus influenzae tip B tinxtered ukoll permezz tas- sogħla u l-għatis u sintomi tagħha jinkludu pnewmonja, deni u anka tista’ tikkawża meninġite (infezzjoni fil-moħħ) u kumplikazzjonijiet oħra li jistgħu ikunu fatali. 

Il-virus ta’ l-Epatite A 
Dan huwa virus li jista’ jittieħed permezz ta’ ikel jew xorb ikkontaminat, jew minn kuntatt ma’ dmija jew ħmieġ uman minn persuni infettati. Ġeneralment is-sintomi ta’ din l-infezzjoni ikunu ħfief u jdumu sa mhux aktar minn xahrejn. Dawn jinkludu għejja, uġiegħ fl-istonku u suffejra. 

 Il-virus ta’ l-Epatite B
Dan huwa virus li jista’ jittieħed permezz ta’ kuntatt ma’ fluwidi minn persuni infettati. Huwa jista’ jiġi trasmess sesswalment jew minn użu ta’ siringi bejn għadd ta’ persuni. Is-sintomi ta’ din l-infezzjoni jinkludu għejja, nuqqas t’aptit, tqalligħ u suffejra. L-effetti tagħha jistgħu ikunu qosra jew isiru kroniċi b’tali mod li potenzjalment iwasslu għal tmermir fil-fwied jew kanċer tal-fwied. 

Il-virus tal-ħożba
Dan il-virus jista’ jittieħed bis-sogħla u għatis minn persuni infettati. Is-sintomi tiegħu jinkludu deni, sogħla u raxx mal-ġisem kollu. Kumplikazzjonijiet oħra bħal pnewmonja u ħsara fil-moħħ huma possibbli. Ta’ min wieħed jirrimarka li il-ħożba xorta waħda tista’ toħroġ f’persuni imlaqqma, imma grazzi għall-vaċċin, is-sintomi ikunu ħfief.

Il-virus tal-mumps (gattone)
Ukoll jista’ jittieħed bis-sogħla u għatis minn persuni infettati. Is-sintomi tiegħu jinkludu deni, uġigħ ta’ ras kif wkoll nefħa u uġigħ fil-glandoli ta’ taħt il-widnejn. Kumplikazzjonijiet jistgħu jikkawżaw nuqqa ta’ smigħ permanenti u problem f’diversi organi. 

Il-virus tal-ħożba Ġermaniża (rubella)
Dan il-virus jista’ jittieħed bis-sogħla u għatis minn persuni infettati u jikkawża raxx, uġiegħ fil-griżmejn u nefħa fil-glandoli ta’ l-għonq. L-infezzjoni minn dan il-virus jista’ jkollha effetti mhux mixtieqa partikolarment fl-adulti. 

Il-batterja tan-pnewmonja
Din il-batterja ġeneralment tinstab fl-imnifsejn u fil-ħalq, u tinxtered bis-sogħla u għatis. Persuni vulnerabbli partikolarment tfal ta’ taħt il-ħames snin jistgħu jiżviluppaw infezzjoni. Sintomi jinkludu infjammazjoni tal-moħħ, infezzjoni fil-windejn u pnewmonja. Tista’ tkun potenzjalment fatali. 

Il-virus tal-ġidri r-riħ (varicella; chicken pox)
Dan il-virus jista’ jittieħed mis-sogħla u għatis u anki permezz ta’ kuntatt mal-likwidu li jkun fil-bżieżaq li jiffurmaw mal-ġisem meta wieħed ikun infettat. Sintomi jinkludu deni, għejja u raxx bil- bżieżaq kif ukoll ħakk. Ta’ min wieħed jirrimarka li din l-infezzjoni xorta waħda tista’ toħroġ f’persuni imlaqqma, imma grazzi għall-vaċċin, is-sintomi ikunu ħfief.

Il-virus rotavirus
Dan il-virus jikkawża dijarea’ u remettar fit-trabi u potenzjalment joħloq problem oħra. Huwa faċilment jittieħed minn uċuh u oġġetti ikkontaminati. 

Il-batterja li tikkawża meninġite
Hemm bosta batterji magħrufa xjentifikament bħala meningococcus li jikkawżaw infezzjoni fil-moħħ jew fid-demm. L-aktar li huma vulnerabbli għal din l-infezzjoni huma it-trabi taħt is-sena u l-adoloxxenti. Għalkemm tista’ tiġi ikkurata bl-antibijotiċi, xorta jista’ ikun hemm kumplikazzjonijiet u saħansitra tkun fatali. Illum il-ġurnata hawn vaċċini għal numru ta’ dawn il-batterji fosthom it-tipi A,B,Ċ,W u Y.  

Il-virus tal-Human papilloma virus (HPV)
Dan il-virus huwa aktar magħruf bħala Human papilloma virus (HPV). Jiġi trasmess sesswalment u jikkawża felul fil-partijiet ġenitali u anka kanċer fosthom fl-għonq ta’ l-utru. Ġuvintur jistgħu wkoll jiżviluppaw sintomi għal dan il-virus u għalhekk inħeġġeġ sabiex żagħżagħ sa l-eta’ ta’ sitta u għoxrin sena jiddiskutu it-teħid ta’ dan il-vaċċin ma’ l-ispiżjar jew it-tabib tagħhom.

L-Ispiżjara Kathryn Galea 

Reklam

Ixxerja din il-paġna

Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Share on linkedin
LinkedIn

Ara wkoll

Reklam
Reklam

Ipparteċipa f'TEK TEK

Għandek xi kitba, ritratti jew filmati? 

Reklam
Reklam
EnglishMaltese