fbpx

Tagħrif siewi fuq il-Vitamini

Miktub minn
Reklam

Huma 13 it-total ta’ vitamini li jeżistu u ilkoll għandhom irwoli differenti li jgħinu l-ġisem sabiex jiffunzjona kif suppost u jżommuh b’saħħtu.
Bosta vitamini jinsabu fl-ikel li nieklu u għalhekk dieta bilanċjata ġeneralment hija suffiċjenti sabiex nieħdu il-vitamini li għandna bżonn.

Il-vitamini jitqassmu f’żewġ kategoriji : dawk li jiġu assorbiti f’siti fejn hemm ix-xaħam (fat soluble) li huma il-vitamini A, D, E u K, u dawk li jinħallu fl-ilma – dan qed nitkellmu fl-aspett fil-ġisem.
Minħabba li il-vitamini huma bżonnjużi f’ammonti żgħar, jiġu mkejla bil-milligrammi jew mikrogrammi (milligramma hija ekwilvalenti għal 1000 mikrogamma), kif wkoll jiġu imkejla f’international units (IU). Dan id-dettal ta’ kif jitkejlu id-dożi tal-vitamini inkludejtu sabiex wieħed jifhem sew li m’hemmx bżonn nieħdu ammonti kbar ta’ vitamini aktar minn kemm il-ġisem għandu bżonn. Infatti hemm linji gwida tad-dożi ta’ vitamini li persuna tista’ tieħu kuljum, liema linji gwida jeżistu għal kull eta’.

Dożi eċċessivi ta’ vitamini jirriżultaw fi ħsara u effetti mhux mixtieqa.

Il-Vitamina A
Benefiċċji:

– Issaħħaħ il-viżta speċjalment fid-dlam (night vision)
– Issaħħaħ is-sistema immunitarja
– Neċessarja għall-iżvilupp tal-ġisem
– Issostni il-fertilita’ u l-iżvilupp tat-trabi

Sorsi:
– Karotti, spinaċi, kale, patata ħelwa, qargħa ħamra
– Ġobon, ħalib, bajd, jogurt
– Fwied u ħut

Dożi Rakkomandati:
Adulti: 700 mikrogramma għal irġiel u 600 mikrogramma għan-nisa kuljum. Id-doża massima hija 1500 mikrogrammi. Dieta bilanċjata hija suffiċjenti sabiex tittieħed id-doża neċessarja ta’ vitamina A kuljum.
Nisa tqal m’għandhomx jieħdu vitamina A iktar minn kemm hu rrakkomandat (mhux iktar minn 10,000IU).

Il-vitamina D
Benefiċċji:

– Issaħħaħ l-għadam, is-snien u l-muskoli tal-ġisem billi tgħin l-assorbiment tal-kalċju
– Issaħħaħ is-sistema immunitarja
– Neċessarja għas-sistema tan-nervituri

Sorsi:
– Faqqiegħ, bajd, ħut bħal salamun u sardin, u ċereali
– Esposizzjoni fix-xemx diretta mingħajr protezzjoni solari għal mhux aktar minn kwarta kuljum

Il-vitamina D qed tissemma’ ħafna dan l-aħħar hekk kif għaddejjin bosta studji dwar il-possibilita’ li it-teħid ta’ din il-vitamina jnaqqas l-effetti gravi ta’ l-infezzjoni mill-virus Covid-19 fuq il-ġisem. Dan aktarx huwa minħabba il-fatt li l-vitamina D tgħin sabiex titnaqqas l-infjammazzjoni. Filwaqt li dawn l-istudji għadhom ma ġewx konklużi, huwa mportanti li din il-vitamina ma tititħidx f’dożi eċċessivi.

Dożi Rakkomandati:
Trabi taħt is-sena: 400IU kuljum
Tfal minn sena sa sittax-il sena : 600IU kuljum
Adulti: bejn 800IU u 1000 IU kuljum. Id-doża massima hija ta’ 4000IU kuljum. Preparazzjonijiet b’dożi aktar għolja għandhom jittieħdu fuq rakkomandazzjoni ta’ tabib.

Riskji ta’ dożi eċċessivi:
– Ammont eċċessiv ta’ kalċju fid-demm (iperkalċimja) li jista’ jirriżulta fi ħsara fil-kliewi, fil-qalb u fl-għadam. 
– Aktar stress fuq il-funzjoni tal-fwied.

Vitamina E
Benefiċċji:

– Din il-vitamina hija antiossidant. Hija tipprevjeni ħsara fiċ-ċelloli minn radikali ħielsa li niġu esposti għalihom minn duħħan tas-sigaretti, tniġġis
fl-arja u esposizzjoni fit-tul fix-xemx. Dan jipprevjeni il-mard tal-qalb,
il-kanċer u mard ieħor.
– Neċessarja fil-produzzjoni taċ-ċelloli u proċessi f’livelli ċellulari.

Sorsi:
– Żejt veġetali kif wkoll żjut taż-żebbuġa, sojja u tal-ġirasol
– Lewż, ġellewż, ġewż, karawett kif wkoll żrieragħ
– Spinaċi u brokkoli

Dożi Rakkommandati:
Adulti: 4 milligrami għall-irġiel u 3 milligrammi għan-nisa kuljum

Vitamina K
Benefiċċji:

– Tgħin sabiex jagħqad id-demm u b’hekk tipprevjeni emorraġija interna. Trabi tat-twelid tingħatalhom injezzjoni b’din il-vitamina sabiex jiġu evitati kumplikazzjonijiet relatati ma’ dan.
– Issostni is-saħħa ta’ l-għadam

Sorsi:
– Spinaċi, kale, brokkoli, kaboċċi. Persuni li jieħdu il-mediċina warfarina sabiex traqqaq id-demm, għandhom jieħdu ftit minn dawn il-ħxejjex billi l-vitamina K tinterferixxi ma’ l-effett ta’ din il-mediċina.
– Fwied, bajd u ħalib

Dożi Rakkomandati:
Adulti: Irġiel 120 mikrogramma kuljum u n-nisa 90 mikrogramma kuljum. Dieta bilanċjata hija suffiċjenti sabiex tittieħed id-doża neċessarja ta’ vitamina K kuljum.

Fl-artiklu li jmiss nitkellmu fuq il-vitamini li huma ikklassifikati bħala dawk li jiġu assorbiti f’siti fejn hemm l-ilma fil- (water soluble) fil-ġisem . Nerġa’ infakkar l-importanza li l-vitamini għandna nikkunsidrawhom bħala forma ta’ mediċina u għalhekk għandhom jittieħdu bil-moderazzjoni u fid-dożi irrakkomandati. F’każ ta’ dubju dejjem insaqsu lill-ispiżjar jew it-tabib tagħna.

L-Ispiżjara Kathryn Galea

Reklam

Ixxerja din il-paġna

Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Share on linkedin
LinkedIn

Ara wkoll

Reklam
Reklam

Ipparteċipa f'TEK TEK

Għandek xi kitba, ritratti jew filmati? 

Reklam
Reklam
EnglishMaltese